Mijn weekend met Sandy

Over Sandy Denny, haar muziek, vergankelijkheid (en een beetje over Marlon Williams en Tyler Ballgame)

Op een vrij normale zaterdagochtend vind ik in een muffe kringloopwinkel, tussen gedumpte cd’s van Marco Borsato en exemplaren van de ondergewaardeerde serie Jabba Dabba Dance, ineens een driecd-box met het beste werk van Sandy Denny. Vijfenveertig liedjes, in één klap. Ik ken haar naam, maar nog niet haar wereld. Op de fiets naar huis verheug ik me op een weekend lang onderdompelen in haar oeuvre.

Tot die zaterdag staat er nog helemaal niks van Sandy Denny in mijn kast. Ik weet wel een beetje wie ze is — dat ze bij Fairport Convention zong en dat zij de vrouwelijke stem is op Led Zeppelin’s The Battle of Evermore — maar ik ben er nooit echt in gedoken

Het was de Nieuw-Zeelandse singer/songwriter Marlon Williams die me een jaar geleden, tijdens televisieopnames, voor het eerst kennis liet maken met Denny’s werk. Solo achter een krakkemikkige piano zong hij haar prachtige song It’ll Take A Long Time. Na de laatste toetsaanslag zuchtte hij diep en fluisterde: “That’s a Sandy Denny song.”

‘s Avonds, in de trein naar huis, zocht ik het meteen op in Spotify en gooide het in mijn playlist met liedjes die ik nooit wil vergeten. Het is geen vrolijk nummer; er zit behoorlijk wat pijn in, met een storm op zee als metafoor voor donkere tijden, en loodzware zinnen als “And the fretful sailors calling out their woes / As to the waves they’re tossed.” Ze zingt het onderkoeld, maar haar stem klinkt fenomenaal. Aan het einde gaat iemand nog los op een orgel: ook lekker. Maar luister vooral zelf:

Kortom: Marlon Williams, u wordt bedankt.

(Zelf ook een goede artiest, die Marlon. Ik weet nog hoe enorm onder de indruk ik was van zijn plaat Make Way For Love (2018). Roy Orbison meets Neil Young meets Gram Parsons; zoiets. En dat belachelijk mooi zwelgende duet met Aldous Harding (Nobody Gets What They Want Anymore) heb ik wel 500 keer gedraaid, dat jaar alleen al.

Trouwens, als we het over zangers hebben die qua stemgeluid doen denken aan Roy Orbison, moeten we het ook hebben over Tyler Ballgame. Mag wel even, zo’n zijstapje, want het is een mooi verhaal. Eigenlijk heet hij Tyler Perry, en tien jaar lang speelde hij Elliott Smith-erige liedjes in kleine clubs in Rhode Island, terwijl hij bij zijn moeder in de kelder woonde. Uiteindelijk verhuisde hij vrij spontaan naar Los Angeles, zong tijdens een open mic-avond op verzoek Crying van Roy Orbison en ontdekte zo zijn eigen, ijle stem. Een filmpje daarvan ging rond op Instagram, producer Jonathan Rado (van Foxygen, ik blijf gewoon met namen strooien) nodigde hem uit in de studio en zo onstond zijn debuutalbum For The First Time, Again, dat 30 januari uitkomt op Rough Trade Records (dat een heuse bidding war won - zo kan het gaan). Ik ben fan, dankzij steengoede singles als Got A New Car, I Believe In Love en het vorige week gedropte Matter of Taste.)

Oké, weer terug naar Sandy Denny. Ze zong een paar jaar bij Fairport Convention, die legendarische folkrockband uit Engeland. Twee albums van ze heb ik inmiddels op mijn verlanglijstje staan. Twee klassiekers, allebei uit 1969: Unhalfbricking en Liege & Lief. Vooral die eerste wil ik ooit graag op vinyl hebben, puur vanwege de hoes, om ’m mooi neer te zetten. Een prachtig moment, gevangen in de tijd.

Kijk maar:

We zien Sandy’s ouders, Neil en Edna, op leeftijd, voor hun huis in Wimbledon. Achter het hek, in de tuin, zit de band. Vader is kalend en draagt een mooie jumper. Moeder heeft haar beste mantelpakje aan. Ik vind het een ontroerend tafereel. Volgens mij zijn ze trots. Op de achtergrond rijst de kerk fier op. Het is maart 1969: nog wat fris misschien, maar iedereen voelt dat er weer mooie dagen aankomen.

Die foto is ook bijzonder omdat de band een maand later een enorme klap te verwerken kreeg. In de vroege ochtend van 12 mei raakte het busje van Fairport Convention van de weg. Drummer Martin Lamble overleefde het ongeluk niet. Ook Jeannie Franklyn kwam om het leven, de vriendin van gitarist Richard Thompson, die zelf een gebroken schouder opliep. Bassist Ashley Hutchings werd met ernstig letsel naar het ziekenhuis gebracht. Gitarist Simon Nicol, die op de vloer van het busje lag te slapen toen het van de weg raakte, kwam er wonder boven wonder vanaf met slechts een hersenschudding. Sandy had nog meer mazzel: zij had besloten apart te reizen en keerde samen met haar nieuwe vriend Trevor Lucas terug naar Londen in een andere auto.

Ga je toch een beetje anders naar die foto kijken.

De band ging door, vond een nieuwe drummer, en bracht op 31 december van dat jaar 1969 nog een klassieker uit, het eerder genoemde Liege & Lief. Sandy vertrok hierna en begon een eigen band, Fotheringay. In april 1970 verscheen het titelloze album en een paar maanden later stonden ze op het beroemde Holland Pop Festival in Kralingen. Ze werkten aan een opvolger, maar de band klapte voortijdig uiteen.

Sandy sing solo en kwam in 1971 met The North Star Grassman and the Ravens. Een van de mooiste liedjes op dat album is opener Late November. Ze had het al in 1969 geschreven, nog vóór het ongeluk, en het nummer zou geïnspireerd zijn door een droom die de dood van Martin Lamble voorspelde. Dat klinkt mij eerlijk gezegd wat ongeloofwaardig in de oren, maar de zeer poëtische tekst (haar handelsmerk) gaat onmiskenbaar over herinnering, verlies, een voorgevoel en de vergankelijkheid van het leven. In datzelfde jaar speelde ze het liedje ook op de Engelse televisie, en het is een optreden dat blijft hangen: breekbaar, intens, weinig opsmuk:

Meerdere soloplaten volgden, dat duet met Robert Plant dus, en ze maakte een korte rentree bij Fairport Convention, maar echt gelukkig was Sandy niet. Ze leed aan depressies en stemmingswisselingen, en haar moeizame huwelijk met Trevor maakte haar alcohol- en drugsgebruik alleen maar erger. Ze raakte zwanger en hun dochter Georgia werd in juli 1977 te vroeg geboren. In maart 1978 viel Sandy tijdens een vakantie bij haar ouders van een trap en liep ze ernstig hoofdletsel op. Kort daarna trad ze nog eenmaal op tijdens een benefietconcert, maar haar gedrag werd steeds onberekenbaarder.

Een maand later werd ze na een nieuwe val in coma aangetroffen in het huis van een vriendin. Ze werd opgenomen, maar kwam niet meer bij bewustzijn en overleed vier dagen later, op 21 april, op 31-jarige leeftijd.

In het cd-boekje bij de verzamelaar blikte producer Joe Boyd terug op Sandy’s leven en werk. Hij schreef:

“Zoals weinig anderen uit de jaren ’60, wordt haar werk met de jaren rijker, terwijl het zich een weg baant in het weefsel van onze herinnering. Ze was nooit een enorm bekende popster, maar elk jaar worden steeds meer mensen geraakt door haar liedjes.”

Ik heb wel slechtere weekenden gekend, inderdaad.

---